Kültür Vadisi Projesi

2005 yılında 5366 Sayılı Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun ile hayata geçirilen Zeytinburnu Kültür Vadisi Projesi ile Zeytinburnu’nun çehresini tamamen değişmektedir.

 

İstanbul tarihinde önemli olaylara tanıklık etmiş ve bugüne kadar ayakta kalmayı başarmış tarihi ve kültürel değerler Zeytinburnu Kültür Vadisi Projesi ile hem kent hayatına katılacak hem de İstanbul için bir kültür odağı haline gelecektir. Çalışmalar İmar ve Şehircilik Müdürlüğü bünyesindeki Zeytinburnu Belediyesi Şehircilik Atölyesi (ZEŞAT) tarafından yürütülmektedir. 

Zeytinburnu Kültür Vadisi Proje alanı, Roma Döneminde başlayan, Bizans Dönemi ile gelişen ve Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze kadar ulaşan çok zengin ve değerli bir geçmişe sahiptir. Tarihi Yarımada’nın batısında yer almakta ve bu alanla komşu durumda bulunmaktadır.İstanbul’un fethi sırasında Osmanlı Ordusu’nun üzerinde konuşlandığı ve daha sonra çeşitli tarihsel olayların cereyan ettiği ve bunların günümüze kadar kalıntılarının yer aldığı tarihi bir bölgedir.

Proje alanında; Bizans Dönemi ve Fetih’ten sonra İstanbul’un surlar dışındaki yerleşim yerlerinden olan Merkezefendi Cami,  Merkezefendi Hamamı,Yenikapı Mevlevihanesi, Hacı Mahmut Ağa Mescidi, Meryemana Balıklı Rum Kilisesi ve Balıklı Ayazması, Seyitnizam Cami, Balıklı Rum Hastane Yapıları, Surp Pirgiç Ermeni Hastanesi binaları, Fatih Cami, Kara Mustafa Paşa Cami, Erikli Baba Tekkesi  ve bütün bunların çevresindeki yapılanmalar, tarihi birçok önemli şahsiyetlerin medhun bulundukları mezarlıklar ve Tazminat’tan sonra oluşturulan gayrimüslim mezarlıkları ile Tarihi Surdibi bulunmaktadır.

Zeytinburnu ilçe sınırları içinde güneyde sahilden kuzeyde D–100 Karayoluna kadar surlar boyunca uzanan alan, barındırdığı tarihi, kültürel değerlerden dolayı İstanbul 1 nolu KTVK Kurulu tarafından 19.06.1981 tarih ve 12850 sayılı karar ile sit alanı ilan edilmiştir.

16.06.2005 tarih ve 5366 Sayılı Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun kapsamında sur tecrit sınırları içinde kalan alan 07.10.2005 tarih ve 2005/70 sayılı kararı ile Zeytinburnu Belediye Meclisi’nce yenileme alanı ilan edildi. 5366 sayılı Kanun ve yönetmeliği gereği 

24.05.2006 tarih 2006110502 sayılı Bakanlar Kurulu karan ile Yenileme Alanı ilan edilmiş olup karar 23.06.2006 tarih 26207 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bu alanda bulunan Merkezefendi Cami, Yenikapı Mevlavihanesi, Seyitnizam Cami ve Balıklı Ayazma ve Kilisesi ve çevrelerindeki yapılanmalar kültürel odakları, bu odakları birleştiren aks ise kültür aksını oluşturmaktadır.

Zeytinburnu Kültür Vadisi Projesi, tarihi ve kültürel varlık olarak korunması gerekli yapıların restorasyonları, kültür aksı içinde kalan kültür odakları, odakları birbirine bağlayan aks, mezarlık duvarlarının iyileştirilmesi düzenleme çalışmalarının yanı sıra konut, ticaret, okul yurt ve diğer donatı alanları ile ilgili iyileştirme ve geliştirme projelerini kapsamaktadır.

Yanlış şehir planlamaları sebebiyle, Zeytinburnu’nun sahip olduğu kültürel ve tarihi değerleri yitirmek tehlikesine karşı bu tehlikeyi bertaraf etmek amacıyla uygulamaya alınan Zeytinburnu Kültür Vadisi Projesi 5366 Sayılı Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkında Kanun kapsamınca 240 hektarlık bir alanda uygulanmaktadır.

Kültür Vadisi Projesi kapsamında bölgenin kültürel, turizm ve ticaret potansiyelini değerlendirecek plan kararları ile mevcut tarihi potansiyelleri ön plana çıkararak inanç turizminin bu alanda gelişmesini sağlamak; tarihi dokuyu ihya ederek aslına uygun olarak yaşatmak ve her türlü çağdaş ihtiyacı tarihi mirasa saygılı davranarak karşılamak bulunuyor.

Merkezefendi bölgesinde, tarihi iskân alanları ile bu alanın güneyinde yer alan mevcut konut alanlarında bulunan sağlıksız yapıların iyileştirilmesi ve bunun Zeytinburnu iskân alanları için örnek teşkil etmesinin amaçlandığı projede ayrıca tarihi mezarlıklar, eski mahallelerin yok olması ile ortaya çıkmış boş alanların çevre koşulları dikkate alınarak düzenlenmesi, kirletici ve seviyesiz imalat alanlarının plan kararları çerçevesinde bölge dışına çıkarılması ve restorasyon gerektirecek alanların tayin edilerek tarihi kültürel değere sahip yapılara çağdaş ihtiyaçlara cevap verecek şekilde uygun bir işlev kazandırılarak bölgenin sosyal ekonomik yapısı ile bütünleşmesini sağlamak projede yer alan temalar arasında yer almaktadır.

 

Kültür Vadisi

Görüntülemek İçin Tıklayınız

 

5 Etaptan oluşan Zeytinburnu Kültür Vadisi Projesi’nin 1. Etabı, Kültür Odaklarını Sağlıklaştırma Projesi, Sur tecrit alanında bulunan dört farklı kültürel ve tarihi odağın bütünleşmesini sağlayan bir Kültür Yolu projesidir. Bu proje kapsamında, tarihi ve kültürel değerleriyle ön plana çıkan dört odağın sağlıklaştırılması, bu aks çevresindeki tarihi Müslüman ve Gayrimüslim  mezarlıklarının bu kentsel tasarım projesi içerisinde kentsel yaşama dahil edilmesi öngörülmüştür. 

1. Etap Kültür Aksı Sağlıklaştırma Projesi çerçevesinde yapılan düzenleme ve restorasyon çalışmaları Merkezefendi Meydanı ve Caddesi, Yeni Meydan, Mevlevihane önü Meydanı, Balıklı Ayazma önü Meydanı, Mezarlık Duvarları, Mevlevihane Çeşmesi Hamuşan Duvarları, Tescilli Kapı ve Tescile önerilen duvar projelerinden oluşmaktadır.

Zeytinburnu Kültür Vadisi Projesi’nin 2. Etabı, Gelişme Alanlarında Surlar koruma bandında olması nedeniyle bu kültürel çevreye ve tarihi yapılara uygun gelişme öngörülerek Tescilli Yanmış Ahşap Konak, Hacı Mahmut Ağa Cami, Tescile önerilen fırın, Tescile önerilen karakol binası, Kültür Merkezi, Otel ve Konut alanları projelerinden oluşmaktadır.

Merkezefendi Cami ve Çevresi olan 3. Etap Yenileme Alanı’nda geçmişteki sokak dokusu korunarak köhneleşmiş yapılar yenilenecektir. Bu etapta, Merkezefendi Hamamı, sivil mimari örneği yapılar, Abdülbaki Paşa Kütüphanesi ve Merkezefendi Konağı projeleri de yer almaktadır.

700 Yıl. Parkı ve Çevresi’ni kapsayan 4. Etap proje alanında yoğun donatılar bulunmasına rağmen bu yapıların iyileştirilerek eğitim ticaret ve turizm fonksiyonunun güçlendirilmesi istenmektedir. 4. Etap projesi kapsamında Eğitim, Sağlık, Turizm-Ticaret Alanları, Donatı Alanlarının İyileştirilmesi ve Huzurevi Projesi bulunmaktadır.

 Kültür Vadisi Projesi kapsamında

  1. Restorasyon Projeleri,
  2. Yenileme Projeleri
  3.  Diğer Mimari, Tasarım, Peyzaj Projeleri hazırlanmaktadır.

 

 1-Restorasyon Projeleri,

Yenikapı Mevlevihanesi; Restorasyonun tamamlanmasının ardından; Uluslararası Mevlana Vakfı’nın 2010 İstanbul Kültür Başkenti organizasyonları kapsamında Mevlevi Kültürü ve Sema etkinlikleri gibi birçok organizasyona ev sahipliği yapmıştır. Mevlevihane; 2009’da devlet eliyle kurulan ilk vakıf üniversitesi olan Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi'ne tahsis edilmiş, başta Medeniyetler İttifakı Enstitüsü olmak üzere Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Enstitüsü ile araştırma merkezlerinin yer alacağı tarihi bina hizmet vermeye başlamıştır.

Merkezefendi Cami, Çilehane, Türbe, Şadırvanı: Restorasyonun tamamlanmasının ardından Merkezefendi Dış Avlu projesi geliştirilerek Cami ve avlu bütünleştirilmiş ve  tarihi mekana değer kazandırılarak  inanç turizminin geliştirilmesi sağlanmıştır.

Abdülbakipaşa Kütüphanesi; 2009 yılı Merkezefendi Geleneksel Tıp Festivali Kapsamında Neyhane olarak kullanılmaya başlanmıştır. NEYHANE adı verilen bu mekan, günümüzde de musiki ile ilgili bütün olgulara açık olduğunu vurgulaması bakımından NAĞMEDAR olarak değiştirilmiştir.

Ahşap Konak (2934/16);. 2008 yılında  Restorasyonun tamamlan  Ahşap 4 katlı bina 2010 yılında Türk Dünyası Belediyeleri Birliği binası olarak hizmet vermeye başlamıştır.

Ahşap Konak (2932/3); 2009 yılında  Restorasyonun tamamlan  Ahşap Konak Yeryüzü Doktorları Dernek binası olarak hizmet vermiştir.

Ahşap Konak (2933/1); 2009  Restorasyonu tamamlanan Ahşap Konak , Yeryüzü Mühendisleri Binası olarak  kullanıldı. 2017 yılında ise İlaç Eczacılık Sağlık Bilim ve Teknojileri Vakfı olarak hizmet vermeye başlamıştır.

Ahşap Konak (2932/2);. 2010 yılında restorasyonu tamamlanan Ahşap Konak  mülk  sahiplerine teslim edilmiştir.

Merkezefendi Hamamı; 2012 yılında restorasyonu tamamlanan  Merkezefendi Hamamı mülk sahiplerine teslim edilmiş, Tarihi Merkezefendi Hamamı olarak hizmet vermeye başlamıştır.

Hacımahmutağa Mescidi; 2014 yılında  restorasyonu tamamlanarak Vakıflar genel Müdürlüğüne  teslim edilmiştir. Seyyid Nizam Eğitim Vakfı  hizmet vermektedir.

Bakkal (2932/8); 2016  yılında restorasyonu tamamlanan bina mülk sahiplerine teslim edilmiştir.

İkiz Bina (2932/10); 2016  yılında restorasyonu tamamlanmıştır. Sivil mimari örneği olarak gelecek nesillerin kullanımına  hazırdır.

 Karakol Binası (2931/9); 2017 yılında projeleri  onaylanan yapının restorasyonuna 2018 yılında başlamıştır.

Fırın Binası (2931/14); 2014 yılında restorasyonu tamamlanmıştır. 

Hamuşan-Mevlevihane Çeşmesi; 2012 yılında  tamamlanan restorasyonun ardından tarihi çeşme özgün kotuna getirilmiş, mezar taşlarının envanteri hazırlanarak gelecek nesillere bilgi aktarımı sağlanmıştır.

Tescilli Kapı; 2010 yılıda restorasyon uygulaması tamamlanmıştır.  Sağlıklaştırma aksı üzerinde odak noktası olarak hayata geçmesi sağlanmıştır.

Balıklı Meydan-Fırın;.2010 yılında tamamlanan Fırın binası kafe olarak hizmet vermektedir.

Hacıbayram Çeşmesi; 2012 yılında restorasyonu tamamlanan Hacı bayram Çeşmesi ve uygulama sırasında ortaya çıkan namazgahı yol seviyesine alınarak tarihi değerine kavuşması sağlanmıştır.

Seyitnizam Cami; 2014 yılında restorasyon ve rekonstrüksiyonları tamamlanan Seyyid Nizam Cami ve Müştemilat Binası inanç turizminin önemli odak noktası olarak hizmet vermektedir.

Seyitnizam Çeşmesi 1; 2011 yılında restorasyonu tamamlanarak tarihi kimliğine kavuşması sağlanmıştır.

Kazlıçeşme; 2010 yılında restorasyonu tamamlanarak  tarihi kimliğine kavuşması sağlanmıştır.

Merzifonlu Karamustafapaşa Camisi 2014 yılında restorasyonu tamamlanarak ibadete açılmıştır.

Kazlıçeşme Fatih Camisinin 2014 yılında restorasyonu tamamlanarak ibadete açılmıştır.

Derya-i Alibaba Türbesi; 2012 yılında  restorasyonu tamamlanarak tarihi değerine kavuşması sağlanmıştır.

Yedişehitler Mezarlığı; 2012 yılında  restorasyonu tamamlanarak tarihi değerine kavuşması sağlanmıştır.

 2-Yenileme Projeleri

Kültür Aksı Sağlıklaştırma Avan Projesi; Zeytinburnu Kültür Vadisi Kültür Odaklarını Sağlıklaştırma Projesi, Sur Tecrit Alanı’nda bulunan dört farklı kültürel ve tarihi odağın (Merkezefendi Cami, Yenikapı Mevlevihanesi, Balıklı Ayazma ve Kilisesi ve Seyitnizam Cami) bütünleşmesini sağlayan aksın ve bu odakların düzenlenmesi projesidir. Bu proje kapsamında, tarihi ve kültürel değerleriyle ön plana çıkan dört odağın sağlıklaştırılması, bu aks çevresindeki tarihi Müslüman ve Ekaliyet mezarlıklarının bu kentsel tasarım projesi dahilinde kentsel yaşama dahil edilmesi öngörüldü. Bu dört kültür odağına ulaşımın en rahat şekilde gerçekleşebilmesi için otopark, yaya yolları ve güzergahları ile toplu taşım güzergahları ve durakları Kültür Vadisi Projesi kapsamında projeleri hazırlandı. Gerçekleştirilen açık alan düzenlemelerinde Kültür Odakları arası görsel ilişkinin sağlanması, engelliler için bu alanlara erişilebilirlik, coğrafi kriterler, gün ışığından faydalanma ve tarihi yapılarla ilgili mekansal kriterler göz önüne alındı. Göz önüne alınan diğer konuların başında peyzaj düzenlemeleri gelmektedir. Yeşil alanların tasarımı, su ögesi tasarımı, aydınlatma, sert zeminlerde kullanılacak malzemelerin belirlenmesi ve mezarlık duvarları tasarımı gibi konular Zeytinburnu Kültür Vadisi Projesi kapsamında ilçemizin güzelliğine güzellik katmak için en ince ayrıntılarına kadar projelendirilmektedir.

Merkezefendi Cami ve  Çevresi; 2009 yılında onaylanan avan projeler doğrultusunda uygulama başlamış ve bugün mahalle dokusu ortaya çıkmıştır.

700.Yıl Parkı Çevresi; 2009 yılında onaylanan avan projeler doğrultusunda  Belgradkapı Cami,  Park, Üniversite,  Huzurevi, Hastane, Yurt, Ticaret,  Okul  projeleri hayata geçirilmiştir.

Abdi İpekçi Spor Salonu ve Çevresi: Abdi İpekçi spor salonu ömrünü tamamlamış olduğundan yıkımı yapılıp, alanda Konut Ticaret, Turizm Ticaret, Kapalı ve Açık Spor Tesisleri fonksiyonları bu çevrede hayat bulacaktır.

3.Diğer Mimari, Tasarım, Peyzaj Projeleri

Seyitnizam Yeni Cami Arkası; Seyyid Nizam Cami  avlusu genişletilerek külliye haline getirilmiş sanat atölyeleri ve kütüphane olarak kullanıma geçirilmiştir.

Seyitnizam Yeni Cami; Zeytinburnu Belediyesi desteği ile 2007 yılında yapımına başlanan cami 2011 Ramazan ayında ibadete açılmıştır.

Yenikapı Mevlevihanesi Meydanı; Proje kapsamında Yenikapı Mevlevihanesi kuzeyinden geçen araç yolunun kaldırılarak, bu alandan Hamuşan Mezarlığı'na kadar uzanan bir meydan düzenlemesi yapılmıştır. Projede, aydınlatma, oturma, su elemanları gibi peyzaj öğelerinin özel olarak tasarlanmış, Mevlevihane'nin Hünkar Kapısı için özel aydınlatma ve kot düzenlemesi yapılmıştır. Yenikapı Mevlevihanesi Meydanı'nın kuzeyinde düzenlenecek bitkisel tasarımda boylu ağaçların kullanılmaması ve Mevlevihane'ye engelli erişimi ile protokol aracı erişimi sağlanmıştır. Proje kapsamında Hamuşan Mezarlığı duvarlarının tarihi kısımlarının temizlenmesi ve eklenti yapıların kaldırılması gerçekleştirilmiştir.

Yedikule Göğüs Hastanesi Ek Binası Balıklı Rum Vakfı mülkiyetinde bulunan hastane 1950 yılından itibaren yeni yolun geçmesiyle Balıklı Rum Hastanesinden ayrılmıştır. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından kiralanan hastane Yedikule Verem Hastanesi olarak hizmet vermiş ve bugün Göğüs Hastalıkları Hastanesi olarak görev yapmaya devam etmektedir. Teknolojik gelişmelerle birlikte İhtisas hastanesinin mevcut yapıları yetersiz kaldığından ek bina yapılarak hizmete açılmıştır.

Avrupa Koleji Ek Binası Okul  ihtiyacını karşılamak için ek bina yapılarak hizmete açılmıştır.

Türkiye Basketbol Federasyon Binası; Abdi İpekçi Spor Salonunu hemen güneyinde 2010 yılında uygulaması tamamlanan bina; Türkiye Basketbol Federasyonu Ofis Binası olarak hizmete açılmıştır.

Huzurevi; 1985 yılında hayırsever merhume Semiha ŞAKİR tarafından Adliye Meydanına yaptırılan Huzurevi Kültür Vadisi Proje kapsamında modern binasıyla  700. Yıl  parkı cevresinde hizmet vermektedir.

Borsa İstanbul Zeytinburnu Anadolu Lisesi; Kazlıçeşme Marmaray istasyonunun kuzeyinde  yer alan eski Mensucat Santral Lisesi  kapasitesini arttırmak ve deprem güçlendirme amaçlı olarak 2007 yıkımı yapılarak yeni projesi uygulanmış,  Borsa İstanbul Zeytinburnu Anadolu Lisesi olarak 2012 yılında faaliyete geçmiştir.

Mezarlık Duvarlarının Düzenlenmesi; Kültür Aksı boyunca yer alan mezarlıkların,  yola bakan cephelerinde mezarlık duvarlarının, mezarlık giriş ve kapılarının, aydınlatma, oturma mekanları, çeşme  vb. gibi donatıların nitelikleri, güncel durumları, kullanılabilirlik potansiyellerini, yaya yolları, araç yolları ile diğer mezarlar arasındaki geçişlerin değerlendirilmelerini, idari-güvenlik binaları ve diğer mezarlık yapıları açısından incelemeler ve değerlendirmeleri içermektedir.